Mediawijsheid | Belang / Actief burgerschap

Oorspronkelijke bijdrage. De informatie op deze pagina kan niet worden bewerkt.

Media spelen een grote rol in onze samenleving. Er ontstaan met informatie- en communicatietechnologie (ict) nieuwe mogelijkheden om de burger zelf meer te laten bepalen en kiezen. Actief burgerschap zou zonder oude en nieuwe media nauwelijks vorm kunnen krijgen. Kranten en televisie zijn als massacommunicatiemiddelen de manier voor mensen om zich te informeren. En ook het internet biedt toegang tot veel informatie en is voor burgers een laagdrempelige mogelijkheid om zich tot de overheid te wenden. Een samenleving waarin media overal aanwezig zijn, leidt tot andere verhoudingen tussen media en burgers, tussen burgers onderling, tussen de overheid en burgers en tussen burgers en het bedrijfsleven, dit vraagt om burgers en een overheid die mediawijs zijn.

De relatie tussen burger en overheid wordt steeds directer, interactiever, eenvoudiger en onafhankelijk van tijd en plaats. Actieve burgers kunnen invloed uitoefenen op het beleid, niet alleen georganiseerd door de overheid of politieke partijen, maar juist ook op initiatief van individuen. Bijvoorbeeld door massaal steun te betuigen aan een bepaald initiatief, waardoor het hoger op de politieke en maatschappelijke agenda komt. Actieve burgers zijn zo beter in staat om voor zichzelf op te komen, en gebruiken informatie die via oude en nieuwe media tot hen komt voor bewuste keuzes. Ze veranderen van passieve consumenten in actieve producenten. Ze kiezen niet één keer per vier jaar, maar zijn permanent bezig met beïnvloeding van de overheid en spelen een rol bij de beleidsontwikkeling.

Maar, zoals de Raad voor Cultuur in zijn advies “mediawijsheid, de ontwikkeling van nieuw burgerschap” (pdf) aangeeft, er zijn veel mensen die geen gebruik maken van deze mogelijkheden. Het aantal mensen dat niet over een televisie en een computer met internetaansluiting beschikt is beperkt, bovendien kunnen zij terecht in bijvoorbeeld de bibliotheek. Een aanzienlijk aantal mensen maakt maar beperkt gebruik van de mogelijkheden. Daarnaast zijn er mensen die zich als consument actief bezig houden met de media maar die deze niet gebruiken om als burger te particperen in initiatieven van de overheid.

De vraag is dan ook of de overheid voldoende rekening houdt met de mogelijkheden en beperkingen van media en de gebruikers, en met hun wensen en behoeften. En dan gaat het natuurlijk niet alleen om de situatie zoals die vandaag geldt, maar ook om de toekomst. Ik denk dat hier, ondanks alles wat door het programma Andere Overheid en Nederland in verbinding al in gang is gezet, nog het nodige valt te winnen. De inzet van media, als communicatiemiddel, biedt de overheid volop kansen. Kansen die de overheid moet benutten om de aansluiting met de maatschappij te versterken, de dienstverlening te verbeteren en de relatie met burgers en instellingen te optimaliseren.

Daarvoor moet het aanbod van informatie en diensten aansluiten op de vraag van de gebruiker. En moet de gebruiker beschikken over een zekere mediawijsheid: vaardigheden, kennis en houding. Natuurlijk heeft het onderwijs heeft daarbij een rol. In de kerndoelen en eindtermen zijn ruim voldoende aanknopingspunten aanwezig om leerlingen mediawijs te maken (zie ook http://mediawijsheid.kennisnet.nl). En ook de verwevenheid van mediawijsheid en actief burgerschap is een goede invalshoel. Immers, vanaf 1 september 2006 zijn scholen wettelijk verplicht aandacht te besteden aan actief burgerschap en sociale cohesie (zie ook burgerschap.kennisnet.nl en mediawijsheid.kennisnet.nl).

Maar het onderwijs is zeker niet de enige partij die bij kan dragen aan meer mediawijsheid. Culturele instellingen en mediainstellingen, bedrijven (zoals de creatieve industrie) spelen ook een belangrijke rol. Zo kunnen bibliotheken gebruikers ondersteunen en wegwijs maken in de multi-mediale maatschappij, schept de publieke omroep orde in het media-aanbod en hebben organisaties als de Waag en het Virtueel Platform mooie producten gemaakt die mensen kunnen gebruiken om mediawijs te worden.

Er is dan ook een veelheid aan initiatieven rond mediawijsheid die veelal op internet beschikbaar zijn. Voor de gebruiker zijn deze soms wellicht lastig te vinden, daarom is stichting Kennisnet Ict op School gevraagd voor docenten een themasite in te richten, die interessante initiatieven samenbrengt. De vraag is of dat voldoende is. Die vraag wil ik in de komende tijd graag samen met u beantwoorden. Ik nodig u dan ook graag uit om te reageren op mijn bijdrage (of elders op deze website) of uw inbreng te leveren tijdens de conferentie.