Delen, niet stelen
Lawrence Lessig © Sebastiaan ter Burg
In een flitsende presentatie legt Lawrence Lessig uit dat naast de al bestaande ‘commercial economy’ een ‘sharing economy’ is ontstaan.
Kort samengevat kenmerkt een ‘commercial economy’ zich door een ‘read only culture’ waarin burgers betalen voor informatie. Bij iTunes kun je bijvoorbeeld muziek downloaden voor 0.99 cent per nummer.
In een ‘sharing economy’ bestaat een ‘read and write culture’, en zijn burgers behalve ontvangers van informatie ook ‘recreators’, zeg maar makers. Een goed voorbeeld zijn de Animated Music Video’s (http://www.animemusicvideos.org), waar jongeren zelfgemaakte video’s online zetten. Deze video’s zijn gemaakt met bestaand beeld- en audiomateriaal, dat creatief wordt hergebruikt. Zo ontstaat in de terminologie van Lessig ‘new literacy’. Een ander, en in Nederland bekender voorbeeld is de Wikipedia, een interactieve internet encyclopedie.
Meer creativiteit
De ‘sharing economy’ leidt niet alleen tot meer creativiteit van burgers, maar ook tot meer kwaliteit. Kwaliteit die niet onder doet voor professionele mediaproducenten, en soms zelfs beter. Zo nam BBC News voor zijn site een filmpje over dat een amateur had gemaakt voor 218 dollar. Het viel op een filmfestival in de prijzen.
Burgers dragen - bijvoorbeeld met foto’s die ze maken met hun telefoon - steeds meer bij aan de nieuwsvoorziening. Ze worden zo leverancier van informatie en opinies. Volgens Lessig draagt dit bij aan de democratische functie van de media.
Auteursrecht
Eén van de grote problemen bij een ‘sharing economy’ is het auteursrecht. Overheden proberen uit alle macht het auteursrecht te beschermen en frustreren zo de ‘read and write culture’.
Lessig stelt dat de auteurswet de wettelijke claim ondersteunt die de digitale ‘read only culture’ op ons culturele erfgoed legt. Voor iedere video en cd moet auteursrecht betaald worden. In de analoge ‘read only culture’ was deze controle op intellectueel eigendom veel minder makkelijk. Als je een boek had gekocht, kon je het uitlenen of weggeven, veel andere mogelijkheden waren er niet.
De wettelijke claim die het auteursrecht legt op de digitale ‘read only culture’ heeft een remmende werking op de ‘read and write culture’. Lessig betreurt het dan ook dat overheden zo vasthouden aan het auteursrecht. In de digitale wereld is piraterij een groot probleem dat bestreden moet worden, vindt ook Lessig. Helaas wordt het auteursrecht dat tegen piraterij wordt ingezet ook gebruikt om de ‘read and write culture’ de das om te doen.
Read and write culture beschermen
De ‘read and write culture’ heeft grote voordelen ten opzichte van de ‘read only culture’, stelt Lessig.
De nieuwe cultuur rekent definitief af met het beeld van jongeren als couch patato. Jongeren blijken veel creatiever dan altijd werd gedacht. Ook in commercieel opzicht heeft deze cultuur enorme mogelijkheden. Lessig vindt het dan ook de hoogste tijd dat deze cultuur wordt beschermd en dat het auteursrecht wordt ingeperkt.
De claim van het auteursrecht op intellectueel eigendom is nadelig voor het publieke aspect van cultuur. Terwijl we dat juist moeten omarmen vindt Lessig, omdat het belangrijk is voor onze cultuur. Hij stelt dan ook de volgende maatregelen voor:
- Er moet duidelijk stelling genomen worden tegen piraterij (zoals illegaal kopieren). Piraterij is geen onderdeel van de ‘read and write culture’.
- De auteurswet moet veranderd. De huidige wetgeving is te zwartwit. Er moeten tussenvormen mogelijk zijn.
- Het bedrijfsleven moet:
- het potentieel aan geld erkennen dat er zit in de ‘read and write culture’ , bijvoorbeeld in hybride toepassingen, met een commercieel én een publiek aspect (Mozilla, Linux).
- mensen in staat stellen te kiezen voor ‘creative commons’. Waarbij geldt: niet ‘all rights reserved’, maar ‘some rights reserved’.
