Mediawijsheid | Conferentie / verslag statements

Alice in Medialand

De haas is een mediawijs dier, vindt hoogleraar internationale communicatie Cees Hamelink. Zijn stelling is gebaseerd op het sprookje Alice in Wonderland. Op een gegeven moment probeert Alice de haas ervan te overtuigen dat als ze zegt wat ze bedoelt, ze bedoelt wat ze zegt. De haas is het hier niet mee eens. ''“To like what you get, is not the same as to get what you like”, stelt de haas''.

De uitspraak van de haas is volgens Hamelink de kern van het probleem mediawijsheid. Hamelink is blij dat de Raad voor Cultuur de uitdaging van de haas is aangegaan. Zelf heeft hij met zijn People’s Communication Charter een poging gedaan de burger bewust te maken van de vele misleidende informatie die dagelijks op hem afgevuurd wordt. In het handvest staan kwaliteitseisen waaraan de informatie die via de media verspreid wordt zou moeten voldoen. Mc Luhan ? formuleerde in de jaren ’60 echter al een heikel punt: mensen denken niet na over media, ze nemen ze gewoon tot zich. Het is geen eenvoudige taak burgers mediawijs te maken. Hamelink denkt dat het in ieder geval van groot belang is dat kinderen al vroeg leren hoe ze kritische vragen moeten stellen.

Toine Maas van stichting Kennisnet Ict op school heeft er het volste vertrouwen in dat iedereen ooit mediawijs zal zijn. Volgens hem is de vraag echter hoe dat versneld kan worden. Hij daagt de zaal uit mee te denken over oplossingen. Die oppert dat kinderen zo veel mogelijk zelf met

media aan de slag moeten gaan. Maas vindt dat een oplossing voor de lange termijn, en hij wil binnen vijf jaar zo veel mogelijk mensen mediawijs maken. En wie daar voor moet gaan zorgen. De overheid? De leraren? Een stichting als Media Makkers?

Maas heeft geen pasklare antwoorden. Hij gelooft in ieder geval niet in de invoering van een mediacoach op scholen. De verantwoordelijkheid ligt dan te veel bij één persoon. Maar de school is uiteindelijk wel de plek waar het moet gebeuren. Mediawijsheid zou wat Maas betreft geïntegreerd moeten worden in de les.

Maas vindt trouwens dat niet alleen de kinderen mediawijs moeten worden, maar ook de docenten, de managers enzovoorts. Uiteindelijk zal het proces waarin kinderen mediawijzer worden via de leraren moeten lopen. Vanuit een positief gemoed wil Maas de versnelling tot stand brengen. Een positieve houding vindt hij van beslissend belang om de uitdaging van een mediawijze samenleving aan te gaan.

Marleen Stikker, directeur van de Waag Society, heeft zich tijdens Maas’ statement behoorlijk opgewonden. Zijn “moralistische toon” spreekt haar allerminst aan. Alleen de term mediawijsheid al: “Als we het zo noemen wordt het nooit wat”, vindt Stikker. Jongeren weten veel meer dan volwassenen over media, ook over de morele kant van het verhaal.

‘Kinderen opvoeden via school, dat ziet Stikker niet voor zich. Docenten snappen vaak niet in wat voor mediaruimte jongeren zitten, en hebben moeite daarmee om te gaan. Kinderen snappen prima dat de media doordrenkt zijn van verkeerde informatie, zelf manipuleren ze er namelijk ook lustig op los. Van cruciaal belang is dat vooral de docenten meer gaan begrijpen van de techniek. Dat is doorslaggevend bij mediawijsheid. Daarom pleit Stikker ervoor dat media-educatie meer wordt samengenomen met techniekonderwijs. Media en techniek zijn niet meer van elkaar los te denken.

Kennisnetter Toine Maas kan zich niet vinden in Stikkers verhaal. Kinderen worden volgens hem niet vanzelf mediawijs. Volgens hem verloopt het ‘mediawijzer worden’ van kinderen via de docenten.

Stikker gaat daar fel tegenin: “Kinderen zijn al mediawijs, de docent moet mediawijs worden!” Ook Hamelink lijkt het niet geheel met Maas eens te zijn. Voordat er gepraat wordt over het versnellen van allerlei processen, moeten we volgens hem eerst weten wat we echt willen. Hamelink denkt dat we dat nog niet voldoende weten. Daarnaast relativeert Hamelink ook het verhaal van Stikker. Hij vreest dat de meerderheid van zijn studenten niet kritisch genoeg met informatie omgaat. Dat jongeren goed met de knoppen om kunnen gaan, betekent niet dat ze ook kritisch met informatie om kunnen gaan.

Belangrijkste standpunten:

Niet alleen leerlingen, ook docenten moeten mediawijs gemaakt worden.
Kinderen moeten vooral ook veel zelf aan de slag met nieuwe media.
We moeten eerst weten wat we echt willen met mediawijsheid.