Mediawijsheid | Mediawijsheid / Open Brief Kennisnet

Een Open brief aan de heer Maes, directeur van Kennisnet,

Toen u, meneer Maes, tijdens het congres over Mediawijsheid 12 oktober j.l., de zaal vroeg hoe Mediawijsheid geïntegreerd kon worden in het onderwijs, had niemand eigenlijk een concreet voorstel, u ook niet. Ik zei toen niets want ik wilde eerst mijn gedachten ordenen. Dat heb ik inmiddels gedaan en hieronder volgt mijn voorstel.

Mediawijsheid en de mediathecaris

Cees Hamelink stelde tijdens de conferentie: ” Dat jongeren goed met de knoppen om kunnen gaan, betekent niet dat ze ook kritisch met informatie om kunnen gaan.” De Raad voor Cultuur zegt hierover: Van de functies die media vervullen is informatievoorziening en opinievorming een van de belangrijkste. 1*

We kunnen zeggen dat na de turbulente ontwikkelingen in het mediagebruik van de afgelopen jaren één ding niet veranderd is: onze taak om leerlingen te leren kritisch om te gaan met al die informatie die nu op zo veel méér plekken te vinden is.

Bij het kritisch leren omgaan met informatie gaat het om kennis. De raad voor Cultuur stelt het zo: “Bij kennis gaat het in de eerste plaats om kennis die nodig is om mediaboodschappen te interpreteren, het besef dat mediaboodschappen (retorisch) geconstrueerd zijn en het vermogen te achterhalen door welke belangen of waardesystemen deze worden gestuurd (“wie is de afzender”, “wat zijn diens belangen”). 2*

Collega’s van mij in het land geven al jaren les in informatievaardigheden. Mede door het hierbovenstaande is het duidelijk geworden dat het probleem hem niet in de ontbrekende vaardigheden zit. Ideaal zou zijn als leerlingen de benodigde kennis eerst opdoen tijdens een les Nederlands of Geschiedenis en dat zij daarna deze kennis gaan toepassen op een werkstuk of spreekbeurt, waarvoor zij informatie moeten zoeken. 3*

Er is niets gebeurd met de aanbeveling die de raad voor Cultuur in 1996 deed, om media educatie te integreren in het curriculum. 4 * Wat moet er dan nu wél gebeuren? Scholen zouden zelf een, aan hun niveau en behoeften aangepaste, leerlijn media educatie/informatievaardigheden moeten ontwerpen en per leerjaar doelen moeten stellen.

Onderdelen van een leerlijn media educatie: 5*

1e leerjaar: leerlingen kunnen een tekst in eigen woorden overbrengen, inzien wat plagiaat is, en zich een beeld vormen van de beschikbare papieren- en digitale bronnen. 2e leerjaar: ll. kennen de mogelijkheden Google, Kennisnet, Startpagina, Krantenbank, Wikipedia etc. en houden zich aan de regels t.a.v. bronvermelding. 3e leerjaar: leerlingen kunnen werken met nieuwsgroepen en bruikbaarheid en betrouwbaarheid relateren aan de actualiteit. 4e leerjaar: leerlingen kunnen (tot op zekere hoogte) digitale bronnen evalueren.

Veel materiaal voor lessen media educatie of voor het grond krijgen van beleid voor Media Educatie kunt u vinden op onze community http://community.mediatheek.bibliotheek.nl/

De mediathecaris

Er is alle reden voor een koerswijziging als het gaat om het takenpakket van de schoolmediathecaris. Ik stel voor dat de mediathecaris, op grond van haar/zijn ervaring, degene is die samen met leraren bekijkt hoe de informatieve aspecten van media educatie tot hun recht komen in het curriculum. Verder kan de mediathecaris tijdens een ICT project van een leraar waarin leerlingen nieuwe kennis toepassen, assisteren en kijken of er leerlingen zijn die nog niet over voldoende vaardigheden beschikken, waarna zij/hij deze leerlingen helpt. 6* Een hele kunst want leerlingen willen niet graag dat mede leerlingen weten dat hun ict vaardigheden tekort schieten. De mediathecaris als uitstippelaar van een leerlijn en helper op de werkvloer.

Er is nog een andere ontwikkeling die van direct belang is voor de positie van de mediathecaris: ik werk op een school (het Barlaeusgymnasium in Amsterdam) waarin vrijwel alle lokalen zijn voorzien van een beamer met pc. Dat betekent dat informatie linea recta het lokaal inkomt en dat de mediatheek niet langer de enige plek is waar je komt om informatie te halen. Deze ontwikkeling (Scandinavië en de Engelstalige landen zijn veel verder op dat gebied) zal zich in Nederland hoogstwaarschijnlijk ook voordoen.

De mediathecaris zou degene moeten zijn die zowel leerling als leraar aan de juiste media helpt. Belangrijk is dan ook dat de mediathecaris zich verdiept in alle media die zich lenen voor het onderwijs. Dat gaat van boek naar krant naar website naar elektronische leeromgeving naar wiki. En de mediathecaris zou de educatieve informatiestroom richting school moeten beheren (zorgen dat de juiste info op het beginscherm van de lokaal pc’s staat bijv.).

En de mediatheek zou de plek moeten zijn waar een leraar naartoe kan om de leerlingen aan de pc in de praktijk te laten brengen wat hij/zij ze even eerder heeft uitgelegd. In ‘mijn’ mediatheek kan ik twee klassen onderbrengen. Leraren waarderen het enorm als zij de leerlingen gedurende een gedeelte van de les aan de pc kunnen zetten. Ik merk dat een groot deel van de afspraken om het pc-lokaal te gebruiken op de dag zelf gemaakt worden en dat het blijkbaar om spontane invallen van leraren en leerlingen gaat.

De meerwaarde van de mediatheek boven een pc-lokaal:

leerlingen kunnen er ook papieren bronnen bijhalen
de mediathecaris kan er (van uur tot uur) voor zorgen dat alle pc’s het ook echt doen.
(zie bovenstaande) de mediathecaris kan soms assisteren,

Een andere manier om de integratie van Media Educatie in het curriculum te bevorderen is de volgende: geef de leraren een workshop “Zoeken voor gevorderden”. Onze collega Mechteld Leemans heeft samen met Marjo Bollen een uitstekende workshop geschreven die iedereen wat bescheidener maakt over zijn/haar zoekcapaciteiten. Als leraren van een school deze workshop zouden doen, zou er op een andere manier van alles doordruppelen naar het curriculum.

Tot nu toe heb ik één aspect van Media Educatie behandeld, het informatie-aspect en hoe daarmee om te gaan. Terwijl Lawrence Lessig er in zijn keynote speech er op gewezen heeft dat een heel belangrijk aspect ook is dat we overgegaan zijn van een read-only culture naar een read and write culture. M.a.w. een school heeft ook goede redenen om leerlingen aan te leren hoe zij een medium naar keuze van content kunnen voorzien. In het rapport van de Raad voor Cultuur staan hiervan aansprekende voorbeelden van de Katholieke scholengemeenschap in Etten-Leur en het Bredero College in Amsterdam. Een school die kiest voor het opnemen van dit aspect van Mediawijsheid in haar curriculum, zal hiervoor waarschijnlijk niet een beroep doen op de mediathecaris.

Conclusie

Geachte heer Maes ik hoop u duidelijk gemaakt te hebben dat de mediathecaris een prima "mediacoach“ zou kunnen zijn.

_________________________

De Raad voor Cultuur “Mediawijsheid, de ontwikkeling naar nieuw burgerschap”, pag.10:
Mediawijsheid, de ontwikkeling van nieuw burgerschap, pag. 19
R. Marzano: “Leren in 5 dimensies”. Het gaar hier om dimensie 4: kennis toepassen in betekenisvolle situaties. Met dat laatste wordt bijv. bedoeld: het maken van een werkstuk, het doen van een onderzoek, een spreekbeurt over een zelf gekozen onderwerp. Allemaal zaken die alleen mogelijk zijn binnen een vak
De Raad voor Cultuur “Mediawijsheid, de ontwikkeling naar nieuw burgerschap”, pag. 3 “” het weifelende beleid dat de overheid tot dusver heeft gevoerd op het gebied van media educatie zou plaats moeten maken voor een beleid dat meer visie kent, een bredere aanpak heeft…
Het lijkt me zinnig om voor het onderdeel “kritisch omgaan met informatie” de term “media educatie” te hanteren want “Informatievaardigheden” voldoet niet meer vanwege de nadruk op vaardigheden en “Mediawijsheid” is een begrip dat ook het aanmaken van content behelst.
Voorwaarde voor dit laatste is dat een computerlokaal onderdeel uitmaakt van- of in de buurt is van de mediatheek